تاریخچه اورژانس در جهان

 

با آغاز استفاده از وسيلۀ نقلـیۀ موتوری در جنگ، گروهانهای داوطلب آمبولانس، سازمان داده شدند و برای كمک به مجروحان جنگ جهانی اول رفتند. در جنگ جهانی دوم، ارتش، يگان های خاصی را برای ارائۀ مراقبت در ميدان جنگ و آوردن زخمی ها به پايگاههای كمک رسانی كه پرستار و پزشک داشتند تربيت كرد. در جنگ كره، سيستم مراقبت متحول شد تا رسيدگی پزشكی در منطقه انجام شود، بيماران به سرعت با هليكوپتر به واحدهای بيمارستان جراحی صحرايی ارتش در همان نزديكی انتقال داده میشدند و فوراً تحت اقدامات جراحی قرار میگيرفتند. بسياری از پيشرفت های مراقبت فوری بيماران ترومايی، حاصل تجربه های مصدومان جنگهای ويتنام و كره بود.

متاسفانه، مراقبت اورژانسیِ آسيب ديدگان و بيماران در خانه تا اين سطح پيشرفت نكره بود. تا اوايل دهه ی 1960، خدمات

آمبولانس اورژانس و مراقبت از بيماران اورژانسی در سرتاسر اياالت متحده تفاوت گسترده ای داشت؛ و مراقبت پزشکی توسط گروه های كاملاً تعليم يافته میشد كه آمبولانس های مدرن و تجهيز شده در اختيار داشتند. در تعداد اندكی از مناطق شهری، مراقبت توسط خدمات آمبولانس مستقر در بيمارستان ارائه می شد كه از انترن ها و پزشكان تازه كار استفاده می شد. در بسياری جاها، مراقبت اورژانسی و سرويس آمبوالنس فقط، توسط اداره كفن و دفن ارائه می شد كه از يک نعش كش كه می توانست تبديل به حامل برانكار شود و مثل آمبوالنس عمل كند استفاده می كردند. در ساير مناطق، پليس يا اداره آتش نشانی از وانت های مسقف دارای برانكارد و جعبۀ كمكهای اوليه استفاده می كردند. در بيشتر موارد، كاركنان آن ها يک راننده و يک امدادگر بودند، كه تا حدودی آموزش كمک های اوليه را ديده بودند. در مناطق اندكی نيز برای جابجايی بيماران، آمبولانس خصوصی با همان تعداد كاركنان وجود داشت كه وظيفۀ اصلی آن ها انتقال بيمار به بيمارستان بود.

این در حالی بود که بسياری از كشورها، هيچ فعاليت رسمی برای مراقبت اورژانس پيش بيمارستانی يا انتقال بيماران انجام نداده بودند . كمكهای اوليه به اشخاص زخمی، توسط پليس يا پرسنل آتش نشانی در صحنه ارائه می شد و يک پليس يا ماشين آتش نشانی آنها را به بيمارستان منتقل می كرد. به صورت مرسوم بيماران با بيماری های حاد توسط بستگان يا همسايه ها به بيمارستان منتقل میشدند و پزشک خانواده يا پزشک كشيک بيمارستان او را ويزيت و ارزيابی میكرد و سپس متخصص و

نيروهای اتاق عمل مورد نياز را فرا می خواندند. اكثر بيمارستان ها جز در مراكز شهری بزرگ، بخشهای اورژانس امروزی با پرسنل آموزش ديده كه امروزه وجود دارند را نداشتند.

 منشاء سيستم فوريت های پزشكی امروزی در سال 1966 با انتشار گزارش "معلوليت و مرگ غير منتظره : بيماری

فراموش شده جامعۀٔ امروزی"  شروع شد. اين گزارش كه با همكاری انجمن تحقيقات ملی انجام شد به مردم و مسئولان،

نقصان شديد مراقبت های اورژانس پيش بيمارستانی و انتقال را در بسياری از نواحی نشان داد.

تعدادی ازموارد توصيه شده دراين گزارش عبارتند از:

·         توسعه دوره های آموزشی در زمينۀ مراقبت اورژانس پيش بيمارستانی و انتقال برای پرسنل آتش نشانی، پليس، گروه نجات و پرسنل آمبولانس.

·         تهيه كتابهای درسی معتبر و ابزار كمک آموزشی برای اين دورهها

·         تهيه دستورالعمل هايی توسط اورژانس كشور برای طراحی آمبولانس ها و تجهيزات آن

·         تهيه و اتخاذ تدابير و قوانين مربوط به خدمات آمبولانس و چگونگی نظارت بر كاركنان آمبولانس در كشور

·         انتخاب مسئولی در منطقه برای تهيه وسايل مناسب و مورد نياز در آمبولانس، جهت انتقال و ارائۀ مراقبت اورژانس پيش بيمارستانی

·         تاسيس بخشهای اورژانس در بيمارستانها با حضور پزشک، پرستار و ديگر پرسنل كه تجهيزات لازم برای احياء و ارائه

مراقبتهای فوری به آسيب ديدگان و بيماران را دارا باشد.

سرانجام منابع مالی و برنامه هايی برای گسترش ارائه خدمات اورژانس پيش بيمارستانی ايجاد شد. در ابتدای دهۀ 1970، DOT، اولين برنامه درسی استاندارد ملی را تهيه و انتشار داد كه به عنوان دستورالعمل هايی برای تربيت تكنسين های فوريت های پزشكی استفاده میشد. برای حمايت از دوره آموزش تكنسين فوريت های پزشكی، آكادمی جراحان ارتوپد آمريكا اولين كتاب درسی تكنسين فوريت های پزشكی را درسال 1971 تحت عنوان " مراقبت اورژانسی و انتقال بيماران و مجروحين تهيه و منتشر كرد. دردهه 1970، به دنبال دستورالعملهای توصيه شده، هر ايالت، قوانين لازمِ مربوط به خود را تدوين كرد و سيستم فوريت های پزشكی در سراسر امريكا گسترش يافت .در طول همين دوره، تخصص طب اورژانس به عنوان يک تخصص پزشكی مشخص مطرح شد و بخشهای اورژانس بيمارستان ها با حضور اين پزشكانِ متخصص، برای مراقبت از بيماران اورژانس، استاندارد شدند . در اواخر دهه 1970و اوايل 1980،DOT، يک برنامه درسی استاندارد ملی توصيه شده برای تربيت پارامديک ها، تهيه كرد و قسمتی از دوره آموزش را برای تربيت تكنسين های فوريت های پزشكی در نظر گرفت. تا سال 1980، EMS  در سراسر كشور بر پايه دو اصل زير تشكيل شد :

·         تصويب قانونی كه بر اساس آن، مسئولين هر شهر يا ناحيه موظف شدند كه خدمات اورژانس پيش بيمارستانی و انتقال صحيح بيماران را در سراسرحوزۀ خود ارائه دهند .

·          ايجاد استانداردهای مشخص و منظم برای تربيت پرسنل آمبولانس و تجهيزاتی كه در هر آمبولانس الزامی است.

اين تغييرات تضمين می كنند كه هر فرد بدون توجه به محل آسيب يا بيماری حاد، تحت مراقبت اورژانس و عمليات

انتقال مناسب به بيمارستان قرار خواهد گرفت. طی دهه 1985، بسياری از مناطق، برنامۀ درسی استاندارد ملی تكنسين

فوريت های پزشكی را با اضافه كردن سطوح بالاترِ آموزش، ارتقاء دادند؛ كه اين افراد می توانستند مراقبت های حمايتی

پيشرفته را ارائه دهند. آموزش تكنسين فوريت های پزشكی پارامديک و ALS در سالهای اخير از رشد ثابتی برخوردار بوده است . بعلاوه با تحول در آموزش و تكنولوژی، تكنسين های فوريت های پزشكیِ پايه و متوسط، اكنون میتوانند بسياری از مهارت های مراقبت های حمايتی پيشرفته را اجرا كنند كه قبلاً فقط توسط تكنسين فوريت های پزشكی پارامديک اجرا می شد .

روشی كه سيستم های خدمات فوريت های پزشكی عمل می كنند بسته به منطقۀ جغرافيايی و جمعيتی كه به آنها خدمات می رسانند فرق میكند. با اين وجود بدون در نظرگرفتن ناحيه، ارزيابی سيستم های خدمات فوريت هایپزشكی بر اساس 10 معيار زيرانجام می شود :

·         قانون و سياست گذاری

·         مديريت منابع

·         منابع انسانی و آموزشی

·         سيستم وتجهيزات انتقال

·         امكانات حمايتی و پزشكی

·         سيستم ارتباطات

·         اطلاعارسانی و آموزش عمومی

·         پزشک ارتباطات

·         سيستم تروما و توسعه آن

·         ارزيابی سطوح آموزش ارائه مراقبت و انجام كمک های اوليه برای بيماران، توسط مردم عادی

با گسترش EMS و آگاهی از نياز بيشتر به مراقبت های اورژانس، ميليون ها نفر از افراد عادی جامعه دوره های آموزش BLS و CPR را گذراندند. علاوه بر CPR، بسیاری از اين افراد دوره های آموزشی كوتاه مدت كمک های اوليه پايه ، شامل كنترل خونريزی و ساير مهارت های ساده مورد نياز جهت ارائۀ فوری مراقبت های اورژانسی را آموخته اند. اين دوره های آموزشی طوری طراحی می شوند كه معلم ها، پرستاران كودک، كارمندان اداراه ها و سايرين، بتوانند مراقبت های اورژانسی لازم را در محل كار، دقايقی قبل از رسيدن تكنسين فوريت های پزشكی يا ديگر امدادگران، به صحنه انجام دهند . بعلاوه، بسياری از افراد، مثل آنهايی كه مسئول اردوهای گروهی و تورهای مسافرتی می باشند يا افرادی كه در مكان هايی مشغول به كار می باشند كه دسترسی به خدمات فوريت های پزشكی به علت دوری مسافت، ممكن است با تاخير همراه باشد؛ تحت آموزش كمک های اوليه پيشرفته قرار می گيرند . اين دوره آموزشی شامل، يادگيری مراقبت های حمايتی پايه و ساير مراقبت های مورد نياز و آماده سازی بيمار تا رسيدن تكنسين ها و امدادگران می باشد. سيستم EMS گروهی دارد به نام امدادگر، كه از مامورين نيروی انتظامی، آتش نشانان، محافظان پاركهای جنگلی، يا ديگر ناجيان سازمان يافته تشكيل می شود كه اين گروه اغلب قبل از آمبولانس و تكنسين های فوريت های پزشكی به صحنه می رسند  DOTیک برنامه درسی برای امدادگران تنظيم كرده كه به اين افراد آموزشهای لازم را ارائه می دهد تا مراقبت فوری را شروع كنند و سپس به تكنسين های فوريتهای پزشكی در ادامه مراقبت كمک كنند . در اين دوره آموزشی چگونگی ارائه ی مراقبت های حمايتی پايه و ساير اقدامات ضروری با تجهيزات اندک، آموزش داده می شود . اين دوره همچنين دانشجويان را با ساير روشها، تجهيزات و تكنيک های آماده سازی بيمار كه

تكنسين ها از آنها استفاده می كنند آشنا می سازد تا امدادگران در صورت نياز بتوانند به تكنسين ها كمک كنند . همانطور

كه يک امدادگر بايد مراقبت های لازم را تا حد توان به بيمار ارائه دهد . بايد مراقب باشد كه مراقبتهای فراتر از محدوده ی

آموزش خود را انجام ندهد. يكی از جدی ترين خطرات برای بيمار ، انتقال نادرست بيمار از داخل وسيله نقليه يا صحنه تصادف است كه منجر به فلج های دائم و ساير آسيب ها می شود كه به علت اعمالی با نيت خير ولی ناآگاهانه و بالقوه خطرناک صورت می گيرد . محدودۀ عملكرد امدادگران ارائه ی مراقبت های حمايتی پايه است . امدادگران می توانند مراقبت های حمايتی پايه را قبل از رسيدن آمبولانس ، برای كمک به بيمار يا مجروح ارائه دهند . اقداماتی چون تنفس مصنوعی ، ماساژ قلبی و كنترل خونريزی، همه كارهايی هستند كه می توانند بدون تجهيزات يا با تجهيزات كم انجام شوند. تكنسين فوريت های پزشكی پايه، جهت دوره آموزشی تكنسين فوريت های پزشكی پايه احتياج به برنامه درسی حداقل 100 ساعته دارد و شامل دانش و مهارتهای مورد نيازی می شود كه برای ارائه ی مراقبت اورژانسی اوليه در صحنه لازم است . اين دوره مثل زير بنايی برای دانش و مهارت بيشتر در آموزش پيشرفته تكنسين اورژانس پايه است. در ورود به صحنه، شما و تكنسين ديگر كه با آمبولانس آمده ايد بايد مسئوليت كمک و مراقبت بيمار را به عهده بگيريد و پس از آماده سازیمناسب، بيمار را به بخش اورژانس انتقال دهيد. با گسترش و پيشرفت برنامه درسی استاندارد ملی تكنسين فوريت های پزشكی پايه، مهارت هايی در سطح مراقبت های حمايتی پيشرفته نيز به تكنسين های پايه آموزش داده شد. اين مهارت ها شامل: دفيبريلاسيون خارجی اتوماتيک، استفاده از وسايل كمكی برای باز كردن راه هوايی، كمک به بيماران در استفاده از داروهای تجويزی پزشكان مثل نيتروگليسيرين، اپی نفرين و اسپری های استنشاقی.

تكنسين فوريت های پزشكی متوسط (emergency medical technician intermediate) :

 دوره آموزشی  EMT-I طوری طراحی شده تا دانش و مهارت هايی را در ابعاد خاصی از مراقبتهای حمايتی پيشرفته (ALS) به افرادی كه تعليم ديده اند و تجربه در ارائه مراقبت اورژانسی به عنوان تكنسين فوريت های پزشكی پايه دارند بيفزايد. اين مهارت ها بيشتر شامل تزريقات وريدی، تفسير ريتم های قلبی و دفيبريلاسيون، انتوباسيون داخل تراشه از طريق دهان و دانش و مهارت لازم برای استفاده از داروها است .

تكنسين فوريت های پزشكی پارامديک: (Emergency medical technician paramedic)

دوره آموزش فشرده EMT-P طوری طراحی شده كه بطور قابل ملاحظه ای دانش و مهارت های اوليه را افزايش می دهد و ميزان زيادی ازمهارت های مراقبت حمايتی پيشرفته (ALS) را در بر می گيرد.

 

تاریخچه اورژانس در ایران

 

در سال 1354 در اثر ريزش سقف يكی از سالن های انتظار فرودگاه مهرآباد تهران، تعداد زيادی كشته و مجروح شدند و اين در حالی بود كه هيچ سيستمِ از قبل طراحی شده ای برای كمک و انتقال به مجروحين در اين گونه حوادث ناگهانی وجود نداشت، بعد از اين حادثه سيستم فوريت های پزشكی كشور با عنوان اورژانس 123 كشور، با همكاری كشور آمريكا تأسيس شد و ايران به عنوان چهارمين كشور دارنده خدمات اورژانس پيش بيمارستانی در جهان شناخته شد كه اين خود افتخاری بزرگ است. كشور آمريكا در دومين تجربه خود در تشكيل يک سيستم اورژانس پيش بيمارستانی بسياری از كمبودها و نقصهای تجربه ی اول را كه برای خودش بود در ايران لحاظ نكرد و به جرأت می توان گفت اورژانس پيش بيمارستانی ايران در سال 1354 كامل تر و بهتر از اورژانس پيش بيمارستانی كشور آمريكا راه اندازی شد .

اما با پيش آمدن مسائل انقلاب و پس از آن جنگ تحميلی سيستمی كه نياز به نگهداری، تجديد، نوسازی و باز آموزی آموخته ها را داشت به حال خود رها شد و امكانات اين سيستم چه از نظر نيروی انسانی و چه از نظر امكانات انتقال و درمان تا حد زيادی از بين رفت و تصوری نادرست نيز با رفتار ناشايست بعضی از تكنسين های اورژانس و همچنين خدمات غير قابل قبول در ذهن مردم ايجاد شد.

بعد ازآن در سال 1379 طرح پوشش فراگير فوريت های پزشكی تصويب شد و در سال 1380 ابلاغ گرديد كه تا حد زيادی سيستم به هم ريخته قبلی، سامان يافت و رشته جديدی با عنوان "فوريت های پزشكیدر برخی دانشگاه های علوم پزشكی كشور پايه گذاری شد. كتاب های جديد و به روز ترجمه شد و مديرانی جديد با كارآيی بيشتری انتخاب شدند. سطح و نوع آمبولانس ها ارتقا يافت و تعداد پايگاه ها هم بر اساس همين طرح افزايش يافت و هم اكنون خدمات اورژانس پيش بيمارستانی از وضعيت نسبتا خوبی برخوردار است كه البته راه بسيار طولانی و پر زحمتی تا رسيدن به يک حد استاندارد در پيش داريم كه سير صعودی آن در سالهای اخير کاملا ملموس و محسوس بوده استضمنا در هر كجا و در هر نقطه ای از ايران عزيز كه هستيد ميتوانيد با گرفتن شماره 115 از خدمات رايگان اورژانس بهره مند شويد.

 

تاریخچه اورژانس هرمزگان

 

اورژانس هرمزگان در سال 1357 در محل اسكله شهید باهنر بندرعباس با دو دستگاه آمبولانس بليزر و به سرپرستی آقای اكبر قزلباش شروع به كار نمود. پس از مدتی پايگاه شماره 2 بندر عباس جنب خور شهناز درمحل بازار بزرگ قشم امروز راه اندازی

شد. وشماره ی 123 برای تماس با اورژانس اختصاص داده شد. از سال 1358 پايگاه های بندر لنگه و ميناب هر كدام با 10 نفر نيروی انسانی و آمبولانس شورلت ون راه اندازی شدند.

 در فاصله زمانی 1358 تا 1379 گسترش پايگاه های اورژانس استان به لحاظ جنگ تحميلی وساير مسائل به كندی صورت

می گرفت، تا اينكه از سال 1379 با اجرای طرح گسترش شبكه اورژانس كشور، توسعه پايگاه ها و مركز ارتباطات اورژانس

شروع شد. در سال 1380 پايگاه بندر خمير و پايگاه جاده ای قطب آباد فعاليت خود را آغاز نمودند. به طوريكه در سال

1384 استان هرمزگان دارای 11 پايگاه شهری و 7 پايگاه جاده ای بود كه هر ساله بر تعداد پايگاهها طبق جدول ذيل

افزوده گرديد و همچنان در حال افزايش می باشد.

 

 

  

 

در اواخر سال 1387 پايگاه اورژانس بانوان با 4 نفر كارشناس پرستاری خانم در محل مركز فوريت های پزشكی راه اندازی

شد.كه تا اواخر سال 1390 نیز فعاليت داشت و پس از آن نيروهای اين واحد با قسمت ارتباطات ادغام گرديدند. اولين اتوبوس آمبوالنس نيز در اسفند ماه سال 1390 به ناوگان اورژانس پيش بيمارستانی استان هرمزگان اضافه شد.

اورژانس پيش بيمارستانی با دارا بودن 18 پايگاه شهری و 43 پايگاه جاده ای و 11 مركز پيام با 413 نفر نيروی انسانی و با در

اختيار داشتن 61 آمبولانس فعال و 1 دستگاه اتوبوس آمبوالنس و 2 فروند شناور در محور قشم وهرمز به بندرعباس و يک فروند بالگرد اورژانس هوايی و با بهره پیری از ارتباط بيسيم در سطح استان، از طريق تلفن نام آشنای 115 در تمام طول

سال به صورت شبانه روزی آماده خدمات رسانی به همشهریان گرامی می باشد .

 

 

 

امداد دريايی

در سال 1380 شناور اتوبوس دريايی در محور قشم  بندر عباس جهت جابجايی بيماران خريداری گرديد. تا اينكه در سال

1386 شناور " حامی " جايگزين اتوبوس دريايی فوق شد شناور حامی در سال 1390 به سلامت 2 تغيير نام داد (در حال

حاضر شناور سلامت 2 در مسير جزيره قشم- بندرعباس در حال فعاليت می باشد). در سال 1386 شناور اتوبوس دريايی در

مسير هرمز  بندر عباس راه اندازی گرديد، كه تا سال 0361 مشغول به فعاليت بود وپس از آن در سال 1391 شناور سلامت

1 با كاربری آمبولانس دريايی جهت جابجايی بيماران آغاز به كار نمود.

امداد هوايی

در سال 1385 امداد هوايی اورژانس هرمزگان، پس از عقد قرارداد با ناجا راه اندازی شد، كه همراه هر پرواز به جز خلبان و گروه

پروازی كه از ارگان های نظامی بودند، يک نفر كارشناس فوريت های پزشكی نيز اعزام می گرديد. بعد از آن در سال 1386

به علت ظرفيت كم بالگرد (بل 250)، قراردادی با پايگاه دوم هوايی سپاه سيد الشهدا شيراز منعقد گرديد. كه اين

بالگرد(MI17) ظرفيت حمل 12 نفر را داشت. تا سال 1388 امداد رسانی توسط اورژانس هوايی به تمام جزاير وشهرستان

های استان صورت ميگرفت و پس از آن به علت عدم تمديد قرارداد، امداد هوايی متوقف گرديد، كه از دی ماه سال 1394 با

عقد قرارداد جديد با هوادريا سپاه پاسداران، نسبت به اجاره يک فروند بالگرد MI14 اقدام نموده ودر حال حاضر اين پايگاه

فعال می باشد.

ستاد هدایت عملیات بحران (EOC)

ستاد هدايت عمليات بحران در حوادث و سوانح غير مترقبه در سال 1385 به منظور پيشگيری، مراقبت و توان بخشی عوارض

ناشی از سوانح غير مترقبه قبل، حين وبعد از بروز سانحه شروع به كار نمود. مراحل چهار گانه مديريت بحران امور بهداشت

ودرمان در حوادث غير مترقبه شامل

الف- پيشگيری

ب- آمادگی

ج-مقابله

د- بازسازی می باشد.

 

 

ستاد هدايت

در سال 1386 به منظور بهبود ارائه خدمات درمانی در اعزام بيماران و حل مشكالت اورژانسی و ارتباط فوری با بالاترین سطوح

مديريتی بهداشت و درمان ستاد هدايت در محل اورژانس 115 بندر عباس با 4 پزشک به صورت شبانه روزی و زير نظر

معاونت درمان دانشگاه تشكيل گرديد. تا اينكه درسال 1392 ستاد هدايت تحت عنوان medical (MCMC

care&monitoring center(   به محل معاونت درمان دانشگاه منتقل و همچنان در حال فعاليت می باشد .